Editorial
The pictorial image, a characteristic of
the Catholic rite has closely coupled the church and the arts
over the centuries. The use of imagery has always had its
dangers and has often caused strife in the history of religion.
Indeed, the Old Testament forbade pictorial representation. It
opposed figurative imagery as such – fearing idolatry as
a consequence. Despite this, images have been anchored in our
collective consciousness that continue as the Catholic Factor
to this day. We are tracing this phenomenon in Poland and
Germany`s contemporary art.
Following a phase of secular worldliness,
religious questions are starting to gain weight again in our
new millennium. In the search for a new ethical framework
spirituality is experiencing a Renaissance. The reasons for
this are numerous: global changes in political and economic
systems lead to a change in social consciousness. Classical
role allocation becomes less stringent. Liberal ways of life,
provoke counter-reactions from theconservative forces.
Differing moral values lead to conflict between religious
communities – and ultimately to religiously-motivated
wars.
The effects on a society and in its
politics are far-reaching and full of conflict. Radical
Christian groups and parties, wrestle increasingly with liberal
world views. Art, as an autonomous entity and advocate of
individual freedom stands in opposition to reactionary
conservative trends. This is a very real issue in the world of
contemporary art in Poland. Religion is far more than an
intellectual sounding block with the quality of the aesthetic.
It is the existential keeper of rights for the individual.
The other side of the Oder has been
influenced by the consequences of Reformation and
Counterreformation. The structure is ambivalent. The
confessional patchwork resulting from the Enlightenment and
Secularisation paved the way for regional differences in the
church´s influence in politics, society and art.
Recently, astonishingly lively discussions have been taking
place .Additionally, the role of art as a visual conduit for
the worship of God is coming under scrutiny. At the same time
this change in values is being questioned and an answer to the
crucial question, beyond religious art, is being sought.
Maciek Czapski
Christian Schnurer
Przedmowa
Obraz może być niewygodny a
nawet niebezpieczny. Przez stulecia był przedmiotem
burzliwych dyskusji i sporów. Tradycja starotestamentowa
wręcz zabrania
„…budowania złotego cielca…” i
malowanego obrazu. Zwraca się przeciwko procesowi
przedstawiania w obawie, że zobrazowane stanie się
erzacem sacrum.
„Czynnik katolicki w sztuce
współczesnej...” pozwala nam
spojrzeć na ten problem z
perspektywy twórców z Polski i z Niemiec.
Jeszcze nie tak dawno wydawało się że
światopogląd świecki zdominuje totalnie
współczesne myślenie, gdy tymczasem na
początku nowego
tysiąclecia pytania o
duchowość, poszukiwanie wartości
etycznych i moralnych przeżywają renesans.
Tradycja hrześcijańska, wartości moralne
stały się argumentem w dyskusji o kształcie i
kierunkach rozwoju współczesnej Europy.
Powody do tego są znaczące.
Globalne zmiany w gospodarce
światowej, i wymuszone tym procesem
przeobrażenia systemu politycznego instytucji państwa
prowadzą do znaczących rzemian warunków
życia społecznego. Klasyczne podziały na role
uczestników życia społecznego rozmywają
się. Liberalne formy życia, dowolność
definiowania seksualności, indywidualizm prowokują
reakcje środowisk konserwatywnych. Strony sporu
okopują się. Konflikt narasta i
w niektórych przypadkach przybiera charakter wojen
religijnych pomiędzy społecznościami. W Polsce,
w której większość
społeczeństwa identyfikuje się z
kościołem katolickim wzajemna koegzystencja
różnych światopoglądów nie
przebiega bezkonfliktowo. Ugrupowania radykalne i polityczne z
nimi
związane zwracają się
definitywnie przeciwko światopoglądowi liberalnemu.
Zdaniem twórców
„Czynnika katolickiego w sztuce
spółczesnej...” sztuka powinna
zachować autonomie. Jako niezależna
jakość powinna raczej w tym dyskursie
z konserwatystami przyjąć rolę adwokata
indywidualnych wolności i praw jednostki. We
współczesnej sztuce polskiej taki nurt
myślenia zachowuje aktualność. Religia jest
czymś więcej niż tylko intelektualnym
sporem czy rozważaniem o estetyce. Religia jest
raczej pytaniem o egzystencje i indywidualne prawa
jednostki.
Po tamtej stronie Odry krajobraz
poglądów religijnych jest nacznie bardziej
zróżnicowany i naznaczony ruchami reformacji i
kontrreformacji. Prądy oświeceniowe i sekularyzacja
zróżnicowały w zależności od
regionu rolę kościoła i
jego wpływ na politykę, życie społeczne
i sztukę. W ostatnim czasie odbywa się
ożywiona dyskusja w kręgu biskupów
niemieckich. Między innymi podejmowane są pytania o
kształt i przyszłość rodziny, stosunek do
problemu związków homoseksualnych a nawet o
zasadność celibatu. Rozważa się także
rolę sztuki w oddawaniu czci i wielbieniu Boga.
Kościół katolicki zdecydowanie wkracza w
sferę społeczną stawiając fundamentalne
pytania.
Współcześni twórcy
prowokują pytania o istotę przemian w sferze
wartości moralnych. Nieskrępowani rygorami sztuki
sakralnej poszukają odpowiedzi na pytanie Grety:
„Ach, powiedz co myślisz o religii, w gruncie
rzeczy jesteś dobrym łowiekiem, tak sobie
myślę że nie jest to dla ciebie ważne
…
Wierzysz w Boga? Co? Nie wierzysz
?" (J.W. v. Goethe)
Vorwort
Die Bildhaftigkeit als Besonderheit des
katholischen Ritus hat Kunst und Kirche über Jahrhunderte
hinweg aneinander gebunden. Das Bild ist gefährlich und in
der Religionsgeschichte immer umstritten gewesen. Das
Abbildungsverbot des Alten Testaments untersagt bildliche
Darstellungen schlechtin. Es wendet sich gegen den Vorgang der
Darstellung und die damit angeblich verbundene Gefahr der
Vergötzung des Dargestellten. Trotzdem wurden Bilder im
kollektiven Bewusstsein verankert die bis heute weiterwirken
als der katholische Faktor. Diesem Phänomen sind wir auf
der Spur in der aktuellen Bildenden Kunst aus Polen und
Deutschland.
Nach einer Phase der säkularen
Weltsicht erlangen religiöse Fragen im neuen Jahrtausend
zunehmende Bedeutung. Auf der Suche nach einem ethischen
Gerüst kommt es zu einer Renaissance der
Spiritualität. Die Gründe hierfür sind
vielfältig: Globale Veränderungen der
Wirtschaft und der politischen Systeme führen zu
Veränderungen der sozialen Rahmenbedingungen. Klassische
Rollenverteilungen verwischen. Liberale Lebensformen
provozieren Gegenreaktionen von konservativen Kräften.
Unterschiedliche Moralvorstellungen führen zu Konflikten
zwischen den Religionsgemeinschaften bis hin zu religiös
motivierten Kriegen.
Besonders in Polen sind die Auswirkungen
auf Politik und Gesellschaft weitreichend und konfliktbelastet.
Radikal Christliche Gruppierungen und Parteien ringen mit
liberalen Weltanschauungen. Die Kunst, als autonome
Größe und Anwältin der individuellen Freiheit
im gesellschaftlichen Diskurs steht in Opposition zu den
reaktionären Kräften. Für die moderne Bildende
Kunst in Polen ist das ein präsentes Thema. Religion ist
mehr als eine intellektuelle Reibungsfläche in
ästhetischer Ausführung. Sie ist die existenzielle
Frage der Persönlichkeitsrechte.
Die andere Seite der Oder ist geprägt
von den Nachwirkungen der Reformation und Gegenreformation. Sie
weißt eine abivalente Struktur auf. Der konfessionelle
Flickenteppich nach Reformation und Gegenreformation führt
dazu, dass die christlichen Kirchen regional unterschiedlichen
Einfluss auf Politik, Gesellschaft und Kunst haben. In
jüngster Zeit werden erstaunlich lebhafte Diskussionen
geführt. Auch die Rolle der Kunst als Diener der
Gottesverehrung steht auf dem Prüfstand.
Gleichzeitig wird der Wertewandel hinterfragt und
jenseits der sakralen Kunst nach der Antwort auf die
Gretchenfrage gesucht.
Maciek Czapski
Christian Schnurer
